Sinop Çağlar Boyunca
KuruluşMÖ 7. yy
Boztepe'den sabah ışığında Sinop: dar kıstağa kurulu eski şehir, iki yanında iki liman

Karadeniz42° K · 35° D

Sinop

Çağlar boyunca bir yarımada.

Milet'ten gelen denizcilerin kurduğu koloni, bir krallığın başkenti, bir filonun yandığı liman, bir cezaevinin hafızası. Yirmi altı asırdır aynı denize bakıyor. Kaydırdıkça çağlar akar.

Kaydır

Fotoğraf: Bjørn Christian Tørrissen, CC BY-SA 3.0

Karadeniz kıyısı burada bir an duraklıyor ve denize doğru ince bir kol uzatıyor. O kolun en dar yerine kurulan şehir, iki limanı, kalesi ve rüzgârıyla, yüzyıllardır gemilerin sığınağı oldu.

42°06′ Kİnceburun, Türkiye'nin en kuzey noktası
2limankıstağın iki yanında, biri kuzeye biri güneye bakan
2050mSinop Kalesi surlarının uzunluğu
28şelaleErfelek'te, Tatlıca vadisinde art arda
10 km

Harita verisi: © OpenStreetMap katkıcıları (ODbL)

Coğrafya

Denize uzanan bir kol.

Şehir, yarımadayı karaya bağlayan dar kıstağın üzerinde. Batıda İnceburun, Türkiye'nin en kuzey ucu. Bir yere dokun, harita oraya gitsin.

    I

    MÖ 7. yüzyıl

    Bir nimfin adı.

    Sinope'de basılmış gümüş sikke: bir yüzde nimf Sinope'nin başı, öbür yüzde yunusun üstünde deniz kartalı
    Sinope'de basılmış gümüş sikke, MÖ 4. yüzyıl. Bir yüzde nimf Sinope, öbür yüzde yunusun üstünde deniz kartalı. Bibliothèque nationale de France, CC0

    Efsane

    Mitolojide Sinope, ırmak tanrısı Asopos'un kızıdır. Zeus ona âşık olur ve ne dilerse vereceğine söz verir. Sinope'nin dileği, bakire kalmaktır. Sözünü bozamayan tanrı onu rahat bırakır; Sinope de bugünkü yarımadaya gelip yerleşir. Şehrin adı ondan gelir, yüzü de sikkelerinde yaşar.

    Koloni

    Milet'ten gelen denizciler.

    Antik Sinope, Ege kıyısındaki Milet'ten gelen İyonlarca kuruldu. Araştırmacılar kuruluşu çoğunlukla MÖ 7. yüzyıla tarihliyor. Korunaklı limanı sayesinde şehir, kısa sürede Karadeniz'in en güçlü Yunan kentlerinden biri oldu.

    Ticaretin izi toprakta: Sinop, Helenistik ve Roma dönemlerinde Karadeniz'in önde gelen amfora üreticisiydi. Şehrin yaklaşık 15 km güneyindeki Demirci'de Fransız ve Türk arkeologların kazdığı büyük bir amfora atölyesi bulundu.

    Amfora

    3D: Cleveland Museum of Art, CC0
    Sinop'ta fener tutan Diogenes heykeli, yanında köpeği, ayakları dibinde küp
    Sinop'taki Diogenes heykeli. Fotoğraf: Michael F. Schönitzer, CC BY-SA 4.0

    MÖ 413 – 403 arası doğdu

    Sinoplu filozof.

    Kinik felsefenin en ünlü adı Diogenes, Sinope'de doğdu. Babası Hikesias para işleriyle uğraşıyordu; baba oğul, şehrin parasının ayarını bozmakla suçlandı ve Diogenes sürgüne gitti.

    Atina'da büyük bir toprak küpün içinde yaşadı. Gün ortasında elinde yanan bir lambayla çarşıda dolaştı: "Bir insan arıyorum."

    "Biraz çekil, güneşimi kesme."

    İskender ona ne istediğini sorduğunda verdiği cevap, Plutarkhos'a göre.

    Sikke

    3D: denis_cliofas, CC BY 4.0
    II

    MÖ 183 – MÖ 47

    Bir krallığın başkenti.

    Kadırga

    3D: jlopez2022, CC BY 4.0
    1. MÖ 183

      Pontus kralı I. Farnakes Sinope'yi alır. Şehir, krallığın başkenti olur.

    2. MÖ 134

      VI. Mithridates Eupator doğar. Roma'ya karşı yıllarca savaşacak kral Sinopludur, öldükten sonra da burada toprağa verilir.

    3. MÖ 70

      Romalı komutan Lucullus, uzun bir kuşatmanın ardından şehri ele geçirir.

    4. MÖ 47

      Julius Caesar, Sinope'de bir Roma kolonisi kurar.

    Aslan postu başlıklı, Herakles kılığında VI. Mithridates'in mermer büstü
    VI. Mithridates, Herakles kılığında. Louvre. Fotoğraf: Shonagon, CC0
    III

    7. yüzyıl – 1461

    Surlar, kubbeler, avlular.

    Balatlar Kilisesi'nin duvarında silik fresk kalıntıları
    7. yy

    Balatlar Kilisesi

    Roma döneminden kalan yapı, 7. yüzyılda Bizanslılar tarafından kilise olarak kullanıldı. Duvarlarında fresk izleri hâlâ seçiliyor.

    Fotoğraf: Sait Can Kutsal, CC BY-SA 4.0
    Sinop Kalesi'nin kıyıdaki mazgallı kulesi
    3 Ekim 1214

    Kalenin anahtarları

    Selçuklu Sultanı I. İzzeddin Keykâvus döneminde kalenin anahtarları Selçuklulara teslim edildi. Bugün 2.050 metreyi bulan surlar, kıstağı baştan başa kapatır.

    Fotoğraf: Ertly, CC BY-SA 4.0
    Alaeddin Camii'nin yağmur sonrası ıslak avlusu ve şadırvanı
    1214 sonrası

    Alaeddin Camii

    Fetihten sonra Selçuklular tarafından yaptırılan cami, şehrin en eski Türk eserlerinden. 1267'de Pervane Muineddin Süleyman onu yeniden elden geçirdi.

    Fotoğraf: Basak, CC BY-SA 4.0
    Pervane Medresesi'nin revaklı avlusu
    1262

    Pervane Medresesi

    Pervane Muineddin Süleyman'ın şehri yeniden almasının ardından yaptırıldığı kabul edilir. Revaklı avlusunda bugün el sanatları atölyeleri var.

    Fotoğraf: Dosseman, CC BY-SA 4.0

    1461

    Pervaneoğulları'ndan sonra Sinop'u Candaroğulları yönetti. 1461 yazında Fatih Sultan Mehmed şehri aldı; Candaroğlu İsmail Bey teslim oldu ve Sinop Osmanlı topraklarına katıldı.

    IV

    30 Kasım 1853

    Limanda yangın.

    Ivan Ayvazovski'nin Sinop Baskını tablosu: gece, alevler içindeki gemiler
    Ivan Ayvazovski, Sinop Baskını (1853). Kamu malı

    Kırım Savaşı'nın eşiğinde

    Amiral Nahimov komutasındaki Rus filosu, Sinop limanında demirli Osmanlı filosuna saldırdı. Rus gemileri ilk kez bir deniz savaşında patlayıcı mermi kullandı; ahşap gemiler kısa sürede alev aldı. Osman Paşa esir düştü. Bu yenilgi, İngiltere ve Fransa'nın Osmanlı yanında savaşa girmesini hızlandırdı ve zırhlı savaş gemileri çağının kapısını araladı.

    12Osmanlı gemisi: 7 fırkateyn, 3 korvet, 2 buharlı
    ~2700denizci hayatını kaybetti, 4.200 kişiden
    1gemi kurtulabildi

    Fırkateyn

    3D: Finnish Heritage Agency, CC BY 4.0. Temsilî: bir fırkateyn modeli
    V

    1887 – 1999

    Duvarların hafızası.

    Tarihî Sinop Cezaevi'nin taş avlusu ve iki katlı uzun binası
    Fotoğraf: Tayeçe2024, CC BY-SA 3.0

    İç kalede

    Kalenin iç bölümü 1887'de resmen cezaevine dönüştürüldü. U biçimli, iki katlı yapıda 28 koğuş vardı. Cezaevi 1999'da kapandı, ertesi yıl müze oldu.

    Evliya Çelebi kale için şöyle yazmıştı: Büyük ve korkunç bir kaledir.

    Cezaevi koridorunda yan yana açık duran demir koğuş kapıları
    Koğuş kapıları. Fotoğraf: Dosseman, CC BY-SA 4.0

    Burada yatanlardan bazıları

    • Sabahattin Ali"Aldırma Gönül"ü burada yazdı
    • Refik Halit Karayyazar
    • Ruhi Suhalk müziği sanatçısı
    • Burhan Felekgazeteci
    • Zekeriya Sertelgazeteci
    VI

    Bugün

    Kuzeyin en ucu.

    Yarımadanın batısında ormanla denizin buluştuğu koylar, uzun kumsallar ve bir vadiye dizilmiş şelaleler var.

    Kaydırmaya devam et, kıyı sağa akar.
    Havadan İnceburun: denize uzanan kayalık burun ve beyaz fener
    01İnceburunTürkiye'nin en kuzey noktası ve feneri. Fotoğraf: Erturkercin, CC BY-SA 4.0
    Havadan Hamsilos: ormanlı yamaçlar arasına sokulan dar ve uzun koy
    02HamsilosDenizin ormana sokulduğu dar koy; fiyorda benzetilir. Fotoğraf: Erturkercin, CC BY-SA 4.0
    Akliman'da kayalık kıyı ve berrak deniz
    03AklimanOrmanla kumsalın yan yana olduğu koy. Fotoğraf: Selehattin Sezeroglu, CC BY 3.0
    Sarıkum'da gün batımında kumsal ve dalgalar
    04SarıkumUzun kumsalıyla batı kıyısı. Fotoğraf: Minz96, CC BY-SA 4.0
    Havadan Tatlıca şelalelerinden birinin yeşil havuzu ve ahşap köprü
    05Tatlıca ŞelaleleriErfelek'te aynı vadiye dizilmiş 28 şelale. Fotoğraf: Erturkercin, CC BY-SA 4.0

    Akşamüstü

    İki limanın şehri

    Kıstağın iki yanında iki deniz: güneyde liman, kuzeyde açık deniz. Gün batımı, yarımadanın batısına düşer.

    Sofra

    Cevizli mantı, üzümlü nokul.

    Balık, ceviz, kestane ve el açması hamur Sinop mutfağının temeli. Her kartın içinde tarifi var: "Tarifi aç" de, malzemeleri işaretleyerek pişir.

    Fotoğraflar temsilîdir. Tarifler kaynaklarından özetlenmiştir.

    El emeği

    Denizcilerin şehri, ustaların şehri.

    Sinop Arkeoloji Müzesi bahçesinde antik mezar anıtı ve amforalar
    Sinop Arkeoloji MüzesiBahçesinde antik mezar anıtları ve amforalar. Fotoğraf: Tony f, CC BY 3.0

    Fener

    Gece, İnceburun

    Yirmi altı asırdır aynı denize bakıyor.

    3D fener: pigfinite, CC BY 4.0 (temsilî)